Yüksek Trafikli Sistemlerin Anatomisi: Ölçeklenebilir Bir Mimari Nasıl Kurulur?

Yüksek trafikli bir sistem tasarlamak, sadece güçlü sunucular kiralamak değil; trafiği bir su gibi yönetme sanatıdır. Projenin büyüme evrelerine göre neyi, ne zaman ve neden seçmeniz gerektiğini adım adım inceleyelim.

1. Aşama: Trafik Yönetimi

Trafik kapınıza dayandığında, içeriye kaç kişinin gireceğine ve nereye gideceğine karar vermeniz gerekir.

• Ne Zaman Seçmeli? Proje yayına girdiği anda bir Load Balancer (Nginx, HAProxy) şarttır.
• Strateji: Tek bir sunucu yerine, trafiği karşılayan bir CDN (Cloudflare, CloudFront) katmanı ekleyin. Statik dosyalarınız (resim, JS, CSS) ana sunucunuza hiç uğramadan "Edge" noktalarından dönsün.

Not: Eğer mikroservis yapısına geçiyorsanız, kapıya bir API Gateway koyun. Kimlik doğrulama (Auth) ve hız sınırlama (Rate Limiting) gibi "kirli" işleri uygulama koduna girmeden burada çözün.

2. Aşama: Stateless Mimari

Sunucularınızın sayısı arttığında, en büyük sorun kullanıcı oturumlarıdır (Session).

• Kritik Karar: Sunucuları Stateless (Durumsuz) hale getirin.
• Nasıl? Kullanıcı verilerini sunucunun RAM'inde tutmak yerine, dışarıda merkezi bir Redis katmanında saklayın.
• Neden? Kubernetes yarın bir gün trafiğiniz arttığı için 10 tane yeni sunucu (Pod) açtığında, kullanıcı hangi sunucuya giderse gitsin "evinde" hissetmeli.

3. Aşama: Veritabanı Darboğazını Aşmak

Trafiğin en çok can yaktığı yer disk okuma/yazma (I/O) limitleridir.

• İlk Adım (Caching): Her şeyi veritabanına sormayın. Sık değişmeyen verileri (Ürün listesi, kategoriler) Redis'te tutun.
• İkinci Adım (Read/Write Splitting): Yazma işlemleri ağırdır ve tabloları kilitler. Bir Master DB (Yazma) ve birden fazla Replica DB (Okuma) kurun. Sorgularınızı (SELECT) replicalara yönlendirerek ana veritabanının yükünü %80 azaltın.
• İleri Seviye (Sharding): Veritabanı artık sığmıyorsa, veriyi parçalayın. A-M arası müşteriler DB1'e, N-Z arası DB2'ye gitsin.

4. Aşama: "Hemen Yapma, Sonra Yap" (Asenkron İletişim)

Kullanıcının her isteği anlık (Synchronous) cevaplanmak zorunda değildir.

Senaryo: Kullanıcı "Satın Al" butonuna bastı. Stok düşülecek, fatura kesilecek, e-posta atılacak, lojistiğe haber verilecek...

Çözüm: Kullanıcıya "İşleminiz alındı" deyin ve bu görevi bir Message Queue (RabbitMQ, Kafka) üzerine bırakın. Arka plandaki Worker Service'ler bu işleri kendi hızlarında, sistemi yormadan tamamlasın.

Avantaj: Eğer e-posta servisi o an çökerse, mesaj kuyrukta bekler ve sistem düzelince kaldığı yerden devam eder. Kullanıcı bu kesintiyi hissetmez.

5. Aşama: Observability

Sistem büyüdüğünde hata bulmak "samanlıkta iğne aramak" gibidir.

• Loglama: Tüm sunuculardan gelen logları ELK Stack (Elasticsearch, Logstash, Kibana) gibi bir yapıda merkezileştirin.
• Tracing: Bir istek 5 servisten geçiyorsa, bu yolculuğu bir Correlation ID ile takip edin (Jaeger veya Zipkin).
• Monitoring: Grafana panellerinizde "Error Rate" yükseldiğinde telefonunuza bildirim düşmüyorsa, henüz yüksek trafikli bir sisteme hazır değilsiniz demektir.

Son Söz: Yüksek trafikli bir mimari inşa etmek bir varış noktası değil, bitmeyen bir iyileştirme yolculuğudur. Bugünün çözümü, yarının darboğazı olabilir. Önemli olan, sistemin her parçasının "yatayda" büyüyebilecek esneklikte kalmasını sağlamaktır.